“Yerel Tarih ve Tarih Eğitiminin Etkinlikler Aracılığıyla Desteklenmesi: Erzurum Örneği” Projesi Uygulamaları Başarıyla Gerçekleştirildi

Sağlık Kültür ve Spor Daire Başkanlığımıza bağlı Tarih Topluluğu tarafından hazırlanan ve Türkiye Cumhuriyeti Gençlik ve Spor Bakanlığı Gençlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü ÜNİDES Programı kapsamında desteklenen “Yerel Tarih ve Tarih Eğitiminin Etkinlikler Aracılığıyla Desteklenmesi: Erzurum Örneği” başlıklı proje, 10 Mayıs 2025 tarihinde başarıyla gerçekleştirilmiştir. Proje, Artvin Çoruh Üniversitesi’nin dört farklı bölümünden katılım sağlayan 40 öğrenciyle yürütülmüş olup, tarih öğretiminin yalnızca teorik düzlemde kalmadan, mekâna dayalı uygulamalı etkinliklerle desteklenmesini ve öğrencilerde yerel tarih bilincinin geliştirilmesini amaçlamıştır. Projenin yürütücülüğünü, Tarih Bölümü öğrencisi İlayda Zeynep Yılmaz üstlenmiş; akademik danışmanlık görevini ise Dr. Öğr. Üyesi İshak Küçükyıldız yürütmüştür. Bu çerçevede, Erzurum’un tarihî ve arkeolojik mekânları, alanında uzman akademisyen ve tarihçilerin rehberliğinde ziyaret edilmiş; öğrencilere yönelik uygulamalı tarih dersleri gerçekleştirilmiştir.
Proje kapsamındaki eğitim programının başlangıç noktası, Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş sürecinde kritik bir dönemeç olan Erzurum Kongre Binası oldu. Cumhuriyet tarihinin seyrini belirleyen önemli kararların alındığı bu mekân, ulusal bağımsızlık mücadelesinin fikrî ve kurumsal temellerinin atıldığı tarihî bir sembol niteliği taşımaktadır. Öğrencilerin tarih bilinci ve millî hafızaya dair farkındalıklarını pekiştirmek amacıyla gerçekleştirilen bu ziyaret, Uzman Muhsin Koç rehberliğinde yürütüldü. Program süresince katılımcılara, Erzurum Kongresi’nin tarihî bağlamı, karar süreçleri ve kongrenin cumhuriyetleşme sürecindeki yeri hakkında ayrıntılı bilgiler sunuldu. Yerinde gözlem olanağı ile desteklenen bu anlatım, öğrencilerin söz konusu tarihî mekânı yalnızca bir yapı olarak değil, aynı zamanda bir fikir ve direniş merkezi olarak kavramalarını sağladı. Böylelikle, öğrencilerin tarih ve kültür anlayışları derinleşmiş, Erzurum Kongresi’nin Cumhuriyet tarihindeki belirleyici rolü çok boyutlu biçimde değerlendirilmiştir. Ziyaretin devamında ise, Mustafa Kemal Atatürk’ün Erzurum Kongresi sırasında konakladığı ve Millî Mücadele sürecinin şekillendiği yerlerden biri olan Atatürk Evi gezildi. Bu tarihî yapı, dönemin siyasi atmosferini yansıtan detaylarıyla birlikte öğrencilere tanıtıldı.
Projenin ikinci aşaması hafızalara kazınan Nene Hatun’un mücadelesine tanıklık eden “Erzurum Nene Hatun Tarihî Millî Parkı”nda gerçekleştirildi. Proje kapsamında Erzurum Teknik Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr. Naim Ürkmez’in rehberliğinde katılımcı öğrencilere savaşın bölgesel etkileri, Nene Hatun’un tarihî rolü ve dönemin askerî-sosyal dinamikleri hakkında kapsamlı bilgiler aktarıldı. Alan incelemesiyle desteklenen bu anlatım, öğrencilerin dönemi mekân üzerinden kavramalarına olanak sağladı. Ardından, 108 yıllık geçmişiyle Türkiye’nin önemli anıtsal alanlarından biri olan “Erzurum Karskapı Şehitliği” gezildi. Birinci Dünya Savaşı ve İstiklal Harbi’nde şehit düşen Mehmetçiklerin ebedî istirahatgâhı olan bu mekânda, öğrencilere aralarında Hafız Hakkı Paşa ve Tiflis’te şehit olan Cemal Paşa gibi isimlerin de bulunduğu önemli şahsiyetler hakkında bilgi verildi. Ayrıca, İç Güvenlik Harekâtı sırasında hayatını kaybeden 17 şehidin mezarlarının da bu şehitlikte yer aldığı vurgulandı. Programın devamında, Erzurum Kalesi’nin bitişiğinde, tarihî dokusuna uygun biçimde restore edilen iki konakta yer alan Erzurum Şehir Arşivi ziyaret edildi. Erzurum’un tarihî ve kültürel birikimini yansıtan arşiv, içerisinde barındırdığı resmî belgeler, yerel gazeteler, dergiler, yıllıklar, fotoğraflar ve film materyalleri ile adeta şehrin belleğini oluşturmaktadır. Öğrencilere burada Erzurum’un siyasi, sosyal ve kültürel tarihi hakkında ayrıntılı bilgiler sunuldu ve görsel materyaller eşliğinde arşivin çalışma sistematiği tanıtıldı.
Gezi programının üçüncü aşamasında, Erzurum Arkeoloji Müzesi merkezli uygulamalı eğitimler gerçekleştirildi. 11 bin metrekarelik bir alanda kurulan bu modern müze, ziyaretçilere tarihî süreçleri dönemselleştirilmiş bir yapıda sunma imkânı tanımaktadır. Öğrenciler, Atatürk Üniversitesi Tarih Bölümü Eski Çağ Tarihi Anabilim Dalı öğretim üyesi Prof. Dr. Yavuz Günaşdı ve Sanat Tarihi Bölümü öğretim üyesi Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Burak Gökler rehberliğinde, Paleolitik dönemden başlayarak Tunç, Demir, Kalkolitik, Helenistik, Roma, Bizans ve İslamî dönemlere kadar uzanan zengin bir tarihsel kesiti yerinde inceleme fırsatı buldu.
Prof. Dr. Yavuz Günaşdı, müzenin kronolojik düzenine uygun olarak her bir dönem hakkında kapsamlı bilgiler sunarken, özellikle bölgenin arkeolojik katmanlarında elde edilen yerel buluntulara dikkat çekti. Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Burak Gökler ise özellikle İslamî döneme ait sanat eserleri ve mimarî öğeler üzerine ayrıntılı açıklamalarda bulundu. Müzede yer alan interaktif sunumlar, görsel materyaller ve modern sergi düzeni sayesinde öğrenciler, Anadolu’nun tarihsel derinliğini çok boyutlu bir biçimde kavrayarak kültürel süreklilik ve değişim süreçlerini karşılaştırmalı olarak değerlendirme imkânı elde ettiler.
Etkinliğin son aşamasında ise Üç Kümbetler, Erzurum Kalesi, Çifte Minareli Medrese ve Ulu Camii gibi kentin önemli tarihî yapıları ziyaret edildi. Sanat Tarihi uzmanı Dr. Öğr. Üyesi Muhammet Burak Gökler’in rehberliğinde gerçekleştirilen bu gezide, Selçuklu ve İlhanlı dönemlerine ait mimarî eserlerin tarihsel bağlamları, yapım süreçleri ve sanat tarihindeki yeri değerlendirildi. Erzurum Kalesi’nin 2500 yıla uzanan geçmişi, Bizans İmparatorluğu döneminden günümüze taşınan tarihî süreklilik açısından önemli veriler ayrıntısıyla anlatıldı. 
Projenin son aşaması, öğrencilerin yerel tarih ve tarihçilik kavramları üzerine gerçekleştirdikleri değerlendirme sohbeti ile sona erdi. Öğrenciler, edindikleri bilgi ve izlenimleri paylaşarak projeye dair genel bir değerlendirme yapma fırsatı buldu. Proje katılımcılarının tarihî bilinçlerini pekiştiren, uygulamalı eğitimi önceleyen örnek bir tarih öğretimi pratiği olarak dikkat çekti.